تبلیغات
هنر - درس پنجم

درس پنجم _ ادامه مبحث طراحی "لیت" ؛ استفاده از مداد برای سایه روشن ، جنسیت یا بافت اشیاء ؛ سایه روشن، ارزش خطی

 

 

 

 

  مشاهده دقیق سایه و نور و تعیین مرز بندی بین نقاط تیره و روشن، نقطه آغاز تفاوت دیدگاه یك طراح و یك فرد عادی است. شما حتی در ساعات مختلف و در حین انجام كارهای روزمره نیز باید به بررسی وضعیت نور و سایه در اشیای اطراف خود بپردازید و از این راه حافظه و دیدگاه خود را وسعت ببخشید.  

 

  استفاده از مداد برای سایه روشن

برای ایجاد سایه روشن بایستی حتماً تسلط و مهارت لازم را برای كنترل وسیله طراحی داشته باشید. وسیله كار شما هر چه باشد با كمی تمرین اولیه می توانید شناخت لازم جهت شروع كار را به دست آورید. یكی از شیوه های تسلط بر مداد برای سایه روشن استفاده از كادر یا محدوده است. تعدادی كادر در اندازه های مختلف بكشید (اندازه ها از 4 سانتی متر بیشتر نباشد) با پهنای نوك مداد، سطح یكی از كادرها را به طور یكدست و كامل رنگ آمیزی كنید و دقت كنید كه هیچ فاصله یا خلل و فرجی در سطح آن به وجود نیاید. در كادر دیگر، (مشابه تصویر (3 ـ 5) فشار دستتان بر مداد را بسیار كم و حساس كرده و خاكستری ملایم و كم رنگی به وجود آورید. هر قدر به طرف پایین كار می آیید بر فشار مداد بیفزایید اما سطح خاكستری همچنان منظم باشد. در كادر دیگر مشابه همین تمرین را انجام دهید. با این تفاوت كه خاكستری روشن را از گوشه بالای سمت چپ شروع كنید، حركت دستتان مورب باشد و باز هم تأكید می كنیم كه هیچ فاصله و بی نظمی در تكرار و ترسیم نباشد. پهنای نوك مداد در این مورد به شما بیشتر كمك می كند. حركت دستتان در كادر سوم حالتی منحنی خواهد داشت. همین حركت را به طور وارونه در كادر بعد تكرار كنید و همچنان سعی كنید كه تیرگی و روشنی متغیری در سطح كار حاكم باشد.

در پنجمین كادر، حالتی گرد و مدور در حركت مداد ایجاد نمایید. حركت دستتان در این مرحله فرمی شبیه خطهای فرفری بسیار بسته و در هم ترسیم می كند. خطوط در اینجا نه در كنار هم ،بلكه بر روی هم تكرار می شوند بدون اینكه هیچ قسمتی سفید یا خالی به نظر برسد. چنانچه این تمرین با دقت و حوصله انجام گیرد، سایه بسیار لطیف و حساسی به وجود می آید كه در بسیاری از موارد كاربرد و استفاده دارد. فشار نوك مداد بر سطح كاغذ بسیار نرم و آرام است. به عنوان تمرین هم از نوك مداد و هم از پهنای آن استفاده نمایید.

مدلی ساده بارنگ روشن و سطوح صاف و یك دست انتخاب كنید. (مثل تخم مرغ، سیب، توپ سفید و...) مدل را برسطح سفید در حالتی قرار دهید كه نور و سایه هر دو بر روی آن قابل مشاهده باشد.

ابتدا طرح را كم رنگ بر روی كاغذ بكشید. بهتر است اندازه طرح، كمی كوچكتر از سوژه اصلی باشد. سپس با سایش مداد بر روی كاغذ سطح خاكستری یك دست و كم رنگی به وجود آورید. این سطح خاكستری به تدریج باید در قسمت های روشنتر محو شود. با مشاهده دقیق مدل، دوباره سطح خاكستری تیره تری را در قسمت هایی كه سایه هایی نسبتاً تیره دارند ایجاد نمایید. باز هم با كم كردن تدریجی اثر مداد، خاكستری این مرحله را در خاكستری مرحله قبل حل كنید. از آنجا كه در ابتدا گفتیم سوژه ای با رنگ روشن انتخاب كنید، ممكن است كار شما در این مرحله به پایان برسد. در غیر این صورت خاكستری های تیره تر را مرحله به مرحله به طرح اضافه كنید تا تصویر تكمیل شود.

نكات مهم: - از تیره كردن بیش از حد تصویر، به خصوص در مراحل اولیه كار، خودداری كنید.
- هیچ گاه از درجه "سیاه مطلق" مداد طراحی استفاده نكنید. رنگ سیاه طرح را از بین می برد. به هنگام سایه زدن، از گوشه بالای سمت چپ تصویر آغاز كرده و به تدریج در گوشه پایین سمت راست، طرح را به پایان برسانید. برای جلوگیری از لكه های كثیف، سائیدگی و محو شدن اثر مداد، همیشه تكه ای كاغذ سفید زیر دست خود بگذارید. مراقب آن باشید كه بین درجات خاكستری "مرز مشخص و بریدگی" به وجود نیاید و خاكستریها به تدریج در هم حل شوند.  

 

  سایه روشن، جنسیت یا بافت اشیاء

جنس یا بافت اشیای متفاوت، گاهی باعث تفاوت فراوانی در نحوه ترسیم سایه روشن می شود. مثلاً وقتی می خواهید جنسیت فلز را در كنار تكه ای آجر یا چوب نشان دهید، باید مراقب باشید كه هیچ كدام شبیه یكدیگر نشوند. جنسیت فلز، انعكاسهای فراوانی از نور، سایه و رنگ اشیای اطراف را به خود می گیرد و در نتیجه دارای تنوع خاكستری فراوانی می شود و رنگ و نور با شدت و تضاد در آن مشاهده می گردد. اما اشیایی كه فرضاً از چوب ساخته شده اند، از اشیای اطراف خود تأثیر چندانی نمی گیرند و نور و سایه خفه ای بر آنها حاكم می شود. توجه كنید:

وقتی سوژه شما جنسیت شیشه ای یا فلزی دارد، باید انعكاسهای براق آن را هم در نظر داشته باشید. در این مواقع از دو شیوه می توانید استفاده كنید. یكی آنكه ابتدا قسمتهای براق و بسیار روشن را در نظر داشته و جای آن را خالی بگذارید و سایه های اطراف آن نقاط را با خاكستریهای بسیار روشن و ملایم بپوشانید. روش دوم آن كه سراسر طرح را همان گونه كه هست سایه بزنید. سپس با گوشه تمییز پاك كن، نقاطی را كه لازم است پاك كرده و بدین وسیله نور و برقهای مورد نظر را در طرح به وجود آورید. در این روش باید مراقب باشید كه: پاك كن لكه های كثیف و تیره در قسمتهای دیگر به وجود نیاورد. در ایجاد نور به وسیله پاك كن زیاده روی نشود. جهت و مسیر حركت نور در همان جهتی باشد كه در مدل مشاهده می كنید (افقی، عمودی، منحنی). چنانچه قصد ایجاد نورهای متعدد در مدل را دارید (مثل انعكاس نور و برق در ظرفی شیشه ای) به ضربه های پاك كن و اندازه و حركت هر تكه نور تنوع دهید تا یك نواخت نشوند. پس از اتمام كار، مجدداً طرح را با مدل مطابقت دهید تا اگر لازم باشد حجم نورها را كمتر كرده یا در كنار آنها تیرگیهای شدید تری به وجود آورید.  

 

  سایه روشن، ارزش خطی

وقتی مشغول ترسیم سایه ها هستید، طرح شما باید حتماً كم رنگ باشد. اگر طرح را با خطوط پر رنگ ترسیم كنید، در حالی كه به سایه ای كم رنگ احتیاج است، نوعی عدم هماهنگی میان سایه و طرح به وجود می آید. لیكن وقتی طرح را كم رنگ ترسیم كردید، پس از اتمام سایه روشن باید مرحله ارزش خطی را در طراحی انجام دهید. یعنی در قسمت های سایه خطوط تیره ای "هماهنگ و هم خانواده با سایه همان قسمت" ترسیم كنید. این كار در مرحله پایانی صورت می گیرد و نوعی استحكام به طرح می بخشد. باز هم بر این مسأله تأ كید می شود كه ارزش خطی، تیره تر از رنگ سایه روشن نباشد.  

 

  تفكیك سایه روشن

از احجام ساده یكی را انتخاب كرده و طرحی ساده ترسیم كنید. سایه هایی كه بر روی مدل مشاهده می كنید از روشن ترین تا تیره ترین درجه آن را به صورت تفكیك شده و قابل تشخیص از هم ترسیم كنید. دقت كنید كه خاكستریهای مختلف به وسیله خط از هم جدا نشوند.